Wil je de buitenruimte van je kinderopvang (opnieuw) inrichten? Uit onderzoek blijkt dat de fysieke omgeving een belangrijke rol speelt in het beweeggedrag van kinderen. Allereerst blijkt dat de grootte van de speelplek bepalend is. Hoe meer ruimte een kind heeft om te spelen, hoe actiever het zal zijn. Ook de mogelijkheden binnen die speelplek wat betreft materiaal en regels leiden tot meer of minder bewegen. Loopauto’s leiden op een groter oppervlak tot meer beweging, maar op een kleinere speelplek leiden ze juist tot inactiever gedrag. Ook schommels, glijbanen en zandbakken leiden tot minder activiteit, omdat er steeds maar een kind tegelijk kan schommelen of glijden en er dus steeds relatief veel wachttijd is. Op een speelplek waar ballen, springmaterialen en een gestructureerd parcours beschikbaar zijn, zijn kinderen buiten veel actiever. Ook wisselingen in de omgeving (een andere speeltuin of een park) of ander speelmateriaal stimuleert kinderen (tijdelijk) om meer te bewegen.

Specifiek voor de kinderopvang 

Bekijk ook:

Als er weinig ruimte is voor grote speelplekken, creëer je met een speelroute extra speelruimte. Een speelroute is een verkeersveilige route, die belangrijke bestemmingen voor kinderen met elkaar verbindt. Denk aan speelplekken, sportclubs en scholen. Doel is enerzijds dat kinderen zelfstandig door de wijk kunnen bewegen én dat deze routes kinderen verleiden tot vaker buitenspelen.  Lees ook:

Creëer speelroutes

Bekijk ook:

Het schoolplein als speelplek

Op het schoolplein spelen kinderen buiten tijdens en vaak ook na schooltijd. Hoe geef je goed richting aan de inrichting en het gebruik van het schoolplein, zodat kinderen er met plezier buitenspelen? 

  • Basis: het schoolplein moet veilig, heel en schoon zijn. Dus geen troep, vandalisme, of slijtage. Zorg voor verlichting en goed zicht. 
  • Vaste speeltoestellen: zoals goals, een basket en een tafeltennistafel. Maar ook speeltoestellen zoals een glijbaan en een klimrek.
  • Losse materialen: zoals ballen, springtouw, hockeysticks en hoepels. Maar ook natuurlijke materialen, zoals takken, stammetjes, zand en water.
  • Gekleurde lijnen, vormen en vlakken voor spellen.
  • Toegankelijk: dus geen gesloten hekken, maar let ook op de toegankelijkheid voor kinderen met een beperking. 

Of je nu kiest voor een buurtplek, een centrale speelplek, of iets totaal anders: onderstaande adviezen gaan altijd op, als je een nieuwe speelplek ontwikkelt.

  • Houd rekening met de verschillen tussen kinderen. Zorg ervoor dat er voor iedere leeftijd iets is. Vergeet kinderen met een beperking niet, maar denk bijvoorbeeld ook aan tienermeiden
  • Bied variatie: sommige kinderen willen vooral snel en hard en hoog. Anderen willen vooral lekker struinen en ontdekken.
  • Zorg voor groene variatie: hellingen, klimmogelijkheden met rotsen en stenen, water in de vorm stroompjes of pompen, en spannende, afwisselende paadjes. 
  • Maak speelplekken uitdagend, dus niet te veilig.
  • De route naar een speelplek moet wél altijd veilig zijn, dan gaan kinderen vaker. En zorg voor goede verlichting op de speelplek en op de route er naartoe. 
  • Een speelplek moet niet te ver van een woonwijk af liggen. Hoe dichterbij: hoe meer eigenaarschap. En hoe minder vandalisme en hangjeugd. 
  • Kies je voor een speelplek in het buitengebied? Zorg dan voor faciliteiten als toiletten en parkeergelegenheid. 
  • Een speelplek in de buurt van gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een school of winkelcentrum, zorgt voor reuring. Meer mensen blijven spontaan even hangen, of laten hun kinderen hier spelen als ze zelf een boodschap doen.

Waar moet je aan denken bij het ontwikkelen van een nieuwe speelplek?

  • Dit zijn grotere locaties in het hart van de wijk, vaak in de buurt van bijvoorbeeld een school of winkelcentrum. Kinderen en ouders zijn bereid langer voor deze plekken te ‘reizen’ en willen hier langer tijd doorbrengen. 
  • Deze plekken moeten geschikt zijn voor meerdere doelgroepen. Er moet voor alle kinderen van het gezin voldoende aanbod zijn. De plek moet anders zijn dan de speelplek die je om de hoek vindt. Bijvoorbeeld met unieke toestellen als een klimparcours, of kabelbaan.
  • Centrale speelplekken zijn uitstekende locaties voor het organiseren van activiteiten door buurtsportcoaches en sportaanbieders, maar ook voor kinderfeestjes. Zorg bijvoorbeeld voor een container met sportmateriaal
Centrale speelplek 

Verschillende typen speelplekken

Geen speelplek is hetzelfde en dé ultieme speelplek bestaat niet. Een grote speelplek kan net zoveel succes hebben als een kleine speelplek. En waar de ene natuurspeelplek veel kinderen trekt, is er bij de andere natuurspeelplek vooral veel overlast. We geven twee voorbeelden van veelvoorkomende speelplekken.

Buurtplek 
  • Dit zijn kleine speeltuinen, om de hoek. Hier gaan kinderen ‘even’ buitenspelen, zonder dat ze speciaal naar een speelplek hoeven reizen. 
  • Buurtplekken zijn meestal kleinere plekken met minder ruimte en vaak ingericht voor de jongste kinderen. Voor de allerkleinsten is het belangrijk de afstand tot een speelplek zo klein mogelijk is. 
  • Een buurtplek is ook een ontmoetingsplek voor de buurt, omdat het ruimte biedt voor bijvoorbeeld paaseieren zoeken en picknicks. Zorg dus voor fysieke ontmoetingsmogelijkheden zoals een picknicktafel. 
Buitenspelen in de beweegvriendelijke omgevingswet 
Lees ook:

Bron: VSG Peiling 2019, Mulier instituut

Type speelvoorzieningen waarop gemeentelijk speelruimtebeleid zich richt (% gemeenten, 2019, n= 145) 

Buitenspelen en de omgevingsvisie

In de omgevingsvisie stellen gemeenten ambities op voor de fysieke leefomgeving. Dit is dé plek om het belang van buitenspelen beleidsmatig vast te leggen. Door bijvoorbeeld op te nemen dat de buitenruimte geschikt moet zijn voor spelen en bewegen. 

Om van visie naar uitvoering te komen, maken gemeenten een concreet omgevingsplan. Dit kun je bijvoorbeeld opnemen voor buitenspelen in het omgevingsplan:

  • Stel een speelruimtenorm vast van 3% of meer van de bebouwde oppervlakte.
  • Stel kwaliteitscriteria op voor speelplekken.
  • Wijs concrete speellocaties aan.

Denk bij speellocaties niet alleen aan speeltuinen en playgrounds, maar ook aan pleinen en parken. In onderstaande afbeelding zie je waar gemeenten nu op inzetten:

Ken je pop-upstores? Zo’n tijdelijke winkel in een leegstaand pand, die nieuwsgierigen trekt. Zo werkt het ook met speelplekken. Een pop-upspeelplek in de wijk maakt nieuwsgierig en verbindt inwoners. Wie er in de buurt woont, gaat meer naar buiten. Om te spelen, helpen en ontmoeten. Lees hier hoe de gemeente Den Bosch dat aanpakte.

Pop-upspeelplek in Den Bosch

Als je beleid maakt voor buitenspelen, verdient de ‘hardware’ aandacht. Hierbij gaat het om de daadwerkelijke fysieke speelplekken. Waar moet een goede buitenspeelplek aan voldoen? En hoe realiseer je die? Na het lezen van dit hoofdstuk kun je beter beoordelen hoe de vlag erbij hangt voor bestaande speelplekken in jouw gemeente, school of kinderopvang. En wat je allemaal kunt doen om die speelplekken te verbeteren. 

Snel navigeren

5. Hardware: wat is een goede buitenspeelplek?  

Wil je de buitenruimte van je kinderopvang (opnieuw) inrichten? Uit onderzoek blijkt dat de fysieke omgeving een belangrijke rol speelt in het beweeggedrag van kinderen. Allereerst blijkt dat de grootte van de speelplek bepalend is. Hoe meer ruimte een kind heeft om te spelen, hoe actiever het zal zijn. Ook de mogelijkheden binnen die speelplek wat betreft materiaal en regels leiden tot meer of minder bewegen. Loopauto’s leiden op een groter oppervlak tot meer beweging, maar op een kleinere speelplek leiden ze juist tot inactiever gedrag. Ook schommels, glijbanen en zandbakken leiden tot minder activiteit, omdat er steeds maar een kind tegelijk kan schommelen of glijden en er dus steeds relatief veel wachttijd is. Op een speelplek waar ballen, springmaterialen en een gestructureerd parcours beschikbaar zijn, zijn kinderen buiten veel actiever. Ook wisselingen in de omgeving (een andere speeltuin of een park) of ander speelmateriaal stimuleert kinderen (tijdelijk) om meer te bewegen.

Specifiek voor de kinderopvang 

Bekijk ook:

Als er weinig ruimte is voor grote speelplekken, creëer je met een speelroute extra speelruimte. Een speelroute is een verkeersveilige route, die belangrijke bestemmingen voor kinderen met elkaar verbindt. Denk aan speelplekken, sportclubs en scholen. Doel is enerzijds dat kinderen zelfstandig door de wijk kunnen bewegen én dat deze routes kinderen verleiden tot vaker buitenspelen.  Lees ook:

Creëer speelroutes

Bekijk ook:

Het schoolplein als speelplek

Op het schoolplein spelen kinderen buiten tijdens en vaak ook na schooltijd. Hoe geef je goed richting aan de inrichting en het gebruik van het schoolplein, zodat kinderen er met plezier buitenspelen? 

  • Basis: het schoolplein moet veilig, heel en schoon zijn. Dus geen troep, vandalisme, of slijtage. Zorg voor verlichting en goed zicht. 
  • Vaste speeltoestellen: zoals goals, een basket en een tafeltennistafel. Maar ook speeltoestellen zoals een glijbaan en een klimrek.
  • Losse materialen: zoals ballen, springtouw, hockeysticks en hoepels. Maar ook natuurlijke materialen, zoals takken, stammetjes, zand en water.
  • Gekleurde lijnen, vormen en vlakken voor spellen.
  • Toegankelijk: dus geen gesloten hekken, maar let ook op de toegankelijkheid voor kinderen met een beperking. 

Of je nu kiest voor een buurtplek, een centrale speelplek, of iets totaal anders: onderstaande adviezen gaan altijd op, als je een nieuwe speelplek ontwikkelt.

  • Houd rekening met de verschillen tussen kinderen. Zorg ervoor dat er voor iedere leeftijd iets is. Vergeet kinderen met een beperking niet, maar denk bijvoorbeeld ook aan tienermeiden
  • Bied variatie: sommige kinderen willen vooral snel en hard en hoog. Anderen willen vooral lekker struinen en ontdekken.
  • Zorg voor groene variatie: hellingen, klimmogelijkheden met rotsen en stenen, water in de vorm stroompjes of pompen, en spannende, afwisselende paadjes. 
  • Maak speelplekken uitdagend, dus niet te veilig.
  • De route naar een speelplek moet wél altijd veilig zijn, dan gaan kinderen vaker. En zorg voor goede verlichting op de speelplek en op de route er naartoe. 
  • Een speelplek moet niet te ver van een woonwijk af liggen. Hoe dichterbij: hoe meer eigenaarschap. En hoe minder vandalisme en hangjeugd. 
  • Kies je voor een speelplek in het buitengebied? Zorg dan voor faciliteiten als toiletten en parkeergelegenheid. 
  • Een speelplek in de buurt van gemeenschappelijke voorzieningen, zoals een school of winkelcentrum, zorgt voor reuring. Meer mensen blijven spontaan even hangen, of laten hun kinderen hier spelen als ze zelf een boodschap doen.

Waar moet je aan denken bij het ontwikkelen van een nieuwe speelplek?

Ken je pop-upstores? Zo’n tijdelijke winkel in een leegstaand pand, die nieuwsgierigen trekt. Zo werkt het ook met speelplekken. Een pop-upspeelplek in de wijk maakt nieuwsgierig en verbindt inwoners. Wie er in de buurt woont, gaat meer naar buiten. Om te spelen, helpen en ontmoeten. Lees hier hoe de gemeente Den Bosch dat aanpakte.

Pop-upspeelplek in Den Bosch

  • Dit zijn grotere locaties in het hart van de wijk, vaak in de buurt van bijvoorbeeld een school of winkelcentrum. Kinderen en ouders zijn bereid langer voor deze plekken te ‘reizen’ en willen hier langer tijd doorbrengen. 
  • Deze plekken moeten geschikt zijn voor meerdere doelgroepen. Er moet voor alle kinderen van het gezin voldoende aanbod zijn. De plek moet anders zijn dan de speelplek die je om de hoek vindt. Bijvoorbeeld met unieke toestellen als een klimparcours, of kabelbaan.
  • Centrale speelplekken zijn uitstekende locaties voor het organiseren van activiteiten door buurtsportcoaches en sportaanbieders, maar ook voor kinderfeestjes. Zorg bijvoorbeeld voor een container met sportmateriaal
Centrale speelplek 

Verschillende typen speelplekken

Geen speelplek is hetzelfde en dé ultieme speelplek bestaat niet. Een grote speelplek kan net zoveel succes hebben als een kleine speelplek. En waar de ene natuurspeelplek veel kinderen trekt, is er bij de andere natuurspeelplek vooral veel overlast. We geven twee voorbeelden van veelvoorkomende speelplekken.

Buurtplek 
  • Dit zijn kleine speeltuinen, om de hoek. Hier gaan kinderen ‘even’ buitenspelen, zonder dat ze speciaal naar een speelplek hoeven reizen. 
  • Buurtplekken zijn meestal kleinere plekken met minder ruimte en vaak ingericht voor de jongste kinderen. Voor de allerkleinsten is het belangrijk de afstand tot een speelplek zo klein mogelijk is. 
  • Een buurtplek is ook een ontmoetingsplek voor de buurt, omdat het ruimte biedt voor bijvoorbeeld paaseieren zoeken en picknicks. Zorg dus voor fysieke ontmoetingsmogelijkheden zoals een picknicktafel. 
Buitenspelen in de beweegvriendelijke omgevingswet 
Lees ook:

Bron: VSG Peiling 2019, Mulier instituut

Type speelvoorzieningen waarop gemeentelijk speelruimtebeleid zich richt (% gemeenten, 2019, n= 145) 

Buitenspelen en de omgevingsvisie

In de omgevingsvisie stellen gemeenten ambities op voor de fysieke leefomgeving. Dit is dé plek om het belang van buitenspelen beleidsmatig vast te leggen. Door bijvoorbeeld op te nemen dat de buitenruimte geschikt moet zijn voor spelen en bewegen. 

Om van visie naar uitvoering te komen, maken gemeenten een concreet omgevingsplan. Dit kun je bijvoorbeeld opnemen voor buitenspelen in het omgevingsplan:

  • Stel een speelruimtenorm vast van 3% of meer van de bebouwde oppervlakte.
  • Stel kwaliteitscriteria op voor speelplekken.
  • Wijs concrete speellocaties aan.

Denk bij speellocaties niet alleen aan speeltuinen en playgrounds, maar ook aan pleinen en parken. In onderstaande afbeelding zie je waar gemeenten nu op inzetten:

Als je beleid maakt voor buitenspelen, verdient de ‘hardware’ aandacht. Hierbij gaat het om de daadwerkelijke fysieke speelplekken. Waar moet een goede buitenspeelplek aan voldoen? En hoe realiseer je die? Na het lezen van dit hoofdstuk kun je beter beoordelen hoe de vlag erbij hangt voor bestaande speelplekken in jouw gemeente, school of kinderopvang. En wat je allemaal kunt doen om die speelplekken te verbeteren. 

5. Hardware: wat is een goede buitenspeelplek?  

Snel navigeren