Hoe ouder de mens, hoe groter de kans op het krijgen van chronische aandoeningen en mobiliteitsproblemen vanwege lichamelijke beperkingen, geheugenproblemen en dementie. Naarmate senioren ouder worden en lichamelijke beperkingen en/of chronische aandoeningen meer voorkomen, neemt de mate van kwetsbaarheid toe (groepen 3-6 in tabel 1). Deze doelgroep 55-plussers heeft bij sport- en beweegactiviteiten begeleiding nodig van professionals, die specifiek geschoold zijn op het gebied van ouderdomsmotoriek en sociaal-emotionele aspecten van veroudering en die in staat zijn om sport- en beweeglessen te differentiëren. Deze publicatie maakt inzichtelijk hoe je de meer kwetsbare senioren herkent. Als jij binnen je training kenmerken van toenemende kwetsbaarheid ziet bij een van je deelnemers is het verstandig om met hem/haar in gesprek te gaan en te wijzen op sportieve activiteiten die beter bij hem/haar passen. In het laatste hoofdstuk van dit document geven we een overzicht van beschikbare opleidingen en bijscholingen, die de kwalificaties en competenties bieden, die nodig zijn voor de begeleiding en training van deze meer kwetsbare groepen senioren.

Kwetsbare senioren  

Om de fittere 55-plussers (groepen 1 en 2 in onderstaande tabel 1) met vertrouwen te kunnen begeleiden hebben sportaanbieders en verenigingen behoefte aan een deskundig kader. Deze publicatie biedt trainers en begeleiders (ook buurtsportcoaches), die aan de slag willen gaan met sport- en beweegactiviteiten voor fittere 55-plussers, basiskennis over het belang van bewegen tijdens ouder worden. Daarnaast geven we praktische handvatten en voorbeelden hoe je de 55-plussers kunt blijven motiveren om te bewegen en hoe je bij sport- en beweegactiviteiten rekening kunt houden met veranderingen in fysieke mogelijkheden. In deze publicatie gebruiken we de term ‘lesgeven’ waarmee we ook het geven van training bedoelen, maar we verder gaan dan alleen het geven van trainingsvormen. We stimuleren hiermee trainers en begeleiders binnen sportverenigingen en buurtsportcoaches om aan de slag te gaan met passend aanbod voor senioren. Naast dat het uitdagend is om aanbod aan te passen aan 55-plussers en het dus veel flexibiliteit en creativiteit vraagt van jou als trainer, is het ook een inspirerende doelgroep om aan les te kunnen geven. Je kunt als trainer echt het verschil maken en dat biedt veel voldoening.

Deze publicatie: voor fittere senioren 
Senioren in Nederland 

Het aantal senioren in Nederland neemt enorm toe. In 2020 was 19,5% van de totale bevolking 65 jaar of ouder en de verwachting is dat dit oploopt tot 25,5% in 2040. Ook was in 2019 meer dan de helft van de volwassenen al 50-plus en ook dat aandeel zal de komende jaren alleen maar toenemen (1).

Senioren die regelmatig sporten en of bewegen zijn langer vitaal en zelfredzaam. Een steeds groter percentage van de senioren is fit en sportief en blijft langer zelfstandig. In de periode 2016-2020 voldoet 38% van de 65-plussers aan de beweegrichtlijnen. Echter, bij senioren met lagere opleidingsniveaus of senioren met migratieachtergrond is sport en bewegen vaak niet vanzelfsprekend. Zo voldoet slechts 25% van de senioren met een lager inkomensniveau aan de beweegrichtlijnen. Verder: 31% van de senioren met een lichamelijke beperking sport en beweegt minder vaak (2). Meer cijfers vind je in de Factsheet 65+.

Om te zorgen dat iedere senior kan sporten en bewegen is het belangrijk dat er voldoende passend aanbod is. Met passend aanbod bedoelen we sport- en beweegactiviteiten die aansluiten bij de wensen, behoeften en fysieke en sociale mogelijkheden van senioren. Deze zijn zeer divers en niet gekoppeld aan leeftijd. Er zijn 80-jarigen die nog zo fit zijn als een 60-jarige. Omgekeerd zijn er 60-jarigen die door een (chronische) aandoening of de gevolgen van een inactieve leefstijl niet meer mee kunnen doen met activiteiten gericht op hun leeftijdsgroep. Deze grote verschillen in fysieke mogelijkheden tussen senioren typeren de doelgroep en kom je in veel mindere mate tegen bij jongere doelgroepen. Het is daarom belangrijk om op individueel niveau te bepalen welk type activiteiten en niveau van begeleiding passend is, zodat senioren veilig, verantwoord en met plezier (blijven) sporten en bewegen.

In deze publicatie richten we ons op sportaanbieders en -verenigingen, die activiteiten aanbieden voor senioren. Specifiek richten we ons in dit document op de senioren vanaf 55 jaar en ouder en die nog ‘fit’ en zelfredzaam zijn. Dit zijn senioren die zelfstandig wonen en niet of in beperkte mate te maken hebben met lichamelijke beperkingen of aandoeningen. Deze deelnemersgroep is heel divers en kan mogelijk iets ‘mankeren’ waardoor specifieke aandacht en expertise nodig is. Niet alle chronische aandoeningen staan een sportieve deelname binnen de vereniging in de weg. Na het bestuderen van deze tool heb je als lesgever voldoende basiskennis om passend beweegaanbod te organiseren voor deze senioren.

*Deze publicatie biedt lesgevers basiskennis over het sporten met de senioren in de groepen 1 en 2 én maakt duidelijk hoe je de senioren in de overige groepen herkent.

Tabel 1. Verschillende doelgroepen senioren in sport- en beweegaanbod*

Inleiding 

Om te zorgen dat iedere senior kan sporten en bewegen is het belangrijk dat er voldoende passend aanbod is. Met passend aanbod bedoelen we sport- en beweegactiviteiten die aansluiten bij de wensen, behoeften en fysieke en sociale mogelijkheden van senioren. Deze zijn zeer divers en niet gekoppeld aan leeftijd. Er zijn 80-jarigen die nog zo fit zijn als een 60-jarige. Omgekeerd zijn er 60-jarigen die door een (chronische) aandoening of de gevolgen van een inactieve leefstijl niet meer mee kunnen doen met activiteiten gericht op hun leeftijdsgroep. Deze grote verschillen in fysieke mogelijkheden tussen senioren typeren de doelgroep en kom je in veel mindere mate tegen bij jongere doelgroepen. Het is daarom belangrijk om op individueel niveau te bepalen welk type activiteiten en niveau van begeleiding passend is, zodat senioren veilig, verantwoord en met plezier (blijven) sporten en bewegen.

Hoe ouder de mens, hoe groter de kans op het krijgen van chronische aandoeningen en mobiliteitsproblemen vanwege lichamelijke beperkingen, geheugenproblemen en dementie. Naarmate senioren ouder worden en lichamelijke beperkingen en/of chronische aandoeningen meer voorkomen, neemt de mate van kwetsbaarheid toe (groepen 3-6 in tabel 1). Deze doelgroep 55-plussers heeft bij sport- en beweegactiviteiten begeleiding nodig van professionals, die specifiek geschoold zijn op het gebied van ouderdomsmotoriek en sociaal-emotionele aspecten van veroudering en die in staat zijn om sport- en beweeglessen te differentiëren. Deze publicatie maakt inzichtelijk hoe je de meer kwetsbare senioren herkent. Als jij binnen je training kenmerken van toenemende kwetsbaarheid ziet bij een van je deelnemers is het verstandig om met hem/haar in gesprek te gaan en te wijzen op sportieve activiteiten die beter bij hem/haar passen. In het laatste hoofdstuk van dit document geven we een overzicht van beschikbare opleidingen en bijscholingen, die de kwalificaties en competenties bieden, die nodig zijn voor de begeleiding en training van deze meer kwetsbare groepen senioren.

Kwetsbare senioren  
Deze publicatie: voor fittere senioren 

Het aantal senioren in Nederland neemt enorm toe. In 2020 was 19,5% van de totale bevolking 65 jaar of ouder en de verwachting is dat dit oploopt tot 25,5% in 2040. Ook was in 2019 meer dan de helft van de volwassenen al 50-plus en ook dat aandeel zal de komende jaren alleen maar toenemen (1).

Senioren die regelmatig sporten en of bewegen zijn langer vitaal en zelfredzaam. Een steeds groter percentage van de senioren is fit en sportief en blijft langer zelfstandig. In de periode 2016-2020 voldoet 38% van de 65-plussers aan de beweegrichtlijnen. Echter, bij senioren met lagere opleidingsniveaus of senioren met migratieachtergrond is sport en bewegen vaak niet vanzelfsprekend. Zo voldoet slechts 25% van de senioren met een lager inkomensniveau aan de beweegrichtlijnen. Verder: 31% van de senioren met een lichamelijke beperking sport en beweegt minder vaak (2). Meer cijfers vind je in de Factsheet 65+.

*Deze publicatie biedt lesgevers basiskennis over het sporten met de senioren in de groepen 1 en 2 én maakt duidelijk hoe je de senioren in de overige groepen herkent.

Tabel 1. Verschillende doelgroepen senioren in sport- en beweegaanbod*

Om de fittere 55-plussers (groepen 1 en 2 in onderstaande tabel 1) met vertrouwen te kunnen begeleiden hebben sportaanbieders en verenigingen behoefte aan een deskundig kader. Deze publicatie biedt trainers en begeleiders (ook buurtsportcoaches), die aan de slag willen gaan met sport- en beweegactiviteiten voor fittere 55-plussers, basiskennis over het belang van bewegen tijdens ouder worden. Daarnaast geven we praktische handvatten en voorbeelden hoe je de 55-plussers kunt blijven motiveren om te bewegen en hoe je bij sport- en beweegactiviteiten rekening kunt houden met veranderingen in fysieke mogelijkheden. In deze publicatie gebruiken we de term ‘lesgeven’ waarmee we ook het geven van training bedoelen, maar we verder gaan dan alleen het geven van trainingsvormen. We stimuleren hiermee trainers en begeleiders binnen sportverenigingen en buurtsportcoaches om aan de slag te gaan met passend aanbod voor senioren. Naast dat het uitdagend is om aanbod aan te passen aan 55-plussers en het dus veel flexibiliteit en creativiteit vraagt van jou als trainer, is het ook een inspirerende doelgroep om aan les te kunnen geven. Je kunt als trainer echt het verschil maken en dat biedt veel voldoening.

Senioren in Nederland 

In deze publicatie richten we ons op sportaanbieders en -verenigingen, die activiteiten aanbieden voor senioren. Specifiek richten we ons in dit document op de senioren vanaf 55 jaar en ouder en die nog ‘fit’ en zelfredzaam zijn. Dit zijn senioren die zelfstandig wonen en niet of in beperkte mate te maken hebben met lichamelijke beperkingen of aandoeningen. Deze deelnemersgroep is heel divers en kan mogelijk iets ‘mankeren’ waardoor specifieke aandacht en expertise nodig is. Niet alle chronische aandoeningen staan een sportieve deelname binnen de vereniging in de weg. Na het bestuderen van deze tool heb je als lesgever voldoende basiskennis om passend beweegaanbod te organiseren voor deze senioren.

Inleiding